Robert Kowal
Podczas prac budowlanych w rejonie zamku Sułkowskich bielscy archeolodzy odkryli cztery srebrne monety, w tym grosz gdański Zygmunta Starego z 1535 roku, półgrosz świdnicki Ludwika Jagiellończyka z 1525 roku oraz dwa fenigi – Ferdynanda I i prawdopodobnie Ferdynanda II. Ich zdaniem, najważniejszym efektem badawczym są obserwacje dotyczące systemu obronnego średniowiecznego zamku, a przede wszystkim ustalenie przebiegu zewnętrznego muru obronnego i fosy od strony południowo-zachodniej oraz zachodniej – wzdłuż dzisiejszej ulicy Wzgórze.
Prace archeologicznie w obrębie otoczenia zamku Sułowskich prowadzili między grudniem 2020 a kwietniem 2022 pracownicy działu archeologii Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej – Bożena i Bogusław Chorążowie oraz Cezary Namirski. Były one związane z przebudową dziedzińca zamkowego, największą inwestycją w tym rejonie od lat 70. XX wieku, kiedy wyburzono XIX- wieczne pawilony handlowe na skarpie zamkowej.
Znalezisko w średniowiecznej fosie
Zakres prowadzonych prac ziemnych był bardzo rozległy. Obejmował on m.in. modernizację nawierzchni dziedzińca zamkowego, budowę nowej sieci kanalizacyjnej, budowę muru oporowego oraz rekonstrukcję dolnej partii XIV-wiecznego muru obronnego miasta w rejonie północno-wschodniego narożnika kamienicy Wzgórze 14.
Drewniane wodociągi w średniowiecznym Bielsku. Rewelacyjne odkrycia na Rynku ZDJĘCIA i FILM
Pod koniec grudnia 2025 nakładem Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej ukazało się kolejne wydanie „Bielsko-Bialskich Studiów Muzealnych”, gdzie znajdziemy szczegóły badań archeologicznych prowadzonych w ramach nadzoru naukowego nad inwestycją. Autorami opracowania pt. Co kryją zamkowe dziedzińce? Wyniki prac archeologicznych prowadzonych w trakcie przebudowy otoczenia zamku w latach 2020-2022 są wymienieni wyżej pracownicy bielskiego muzeum.
Podczas wykopów pod instalacje kanalizacyjne potwierdzono obecność w tym miejscu fosy średniowiecznej. Odkryta warstwa gliny nosi ślady pożaru z czasów zniszczenia zamku przez Szwedów w toku wojny trzydziestoletniej w 1646 roku. Znaleziono tam cztery srebrne monety nowożytne: grosz gdański Zygmunta Starego z 1535 roku, półgrosz świdnicki Ludwika Jagiellończyka z 1525 roku oraz dwa fenigi – Ferdynanda I i prawdopodobnie Ferdynanda II.
Średniowieczne mury obronne
W wykopie pod dziedzińcem zamkowym natrafiono na bruk z otoczaków i wapienia łamanego, który jak stwierdzili archeolodzy, może być reliktem średniowiecznej uliczki przymurnej. Jej pozostałości odkryto w obrębie kamienicy Wzgórze 14. Zalegały tam pojedyncze fragmenty ceramiki datowane na XIV wiek.
Archeolodzy nadzorujący prace nad przebudową otoczenia zamku książąt Sułkowskich ujawnili wiele elementów architektonicznych zalegających na głębokości kilkudziesięciu centymetrów. Przeprowadzone wtedy i wcześniejsze badania potwierdziły istnienie średniowiecznego muru obronnego zamku o szerokości 80-150 cm. Autorzy pracy powołują się na badania archeolog Marii Bicz-Suknarowskiej z 1982 roku, według której powstanie muru obronnego należy datować na XV wiek, kiedy nastąpiła rozbudowa zamku.
Odkopane skarby Bielska-Białej. Wielka historia na posesjach w centrum ZDJĘCIA i FILM
W obrębie dziedzińca odsłonięto również kilka elementów dawnej infrastruktury kanalizacyjnej i wodociągowej: kanały kanalizacyjne, ceglaną studzienkę oraz ceglano-betonowy zbiornik wodny. Jedna linia kanału prowadziła od strony górnego odcinka ulicy Wzgórze w kierunku kaplicy św. Anny, a druga z kamienicy Wzgórze 14 do linii głównej.
Kanalizacja na starówce i w zamku
Główny kanał kamienny zbudowany został z łamanego wapienia na zaprawie wapienno-piaskowej. System kanalizacyjny połączony był z korytem Młynówki, która płynęła do końca XIX wieku u podnóża skarpy zamkowej. Podobne konstrukcje kanałów kanalizacyjnych ujawniono wcześniej na terenie starówki – na osi ulic Celnej i Wzgórze. Jak informują autorzy opracowania, konstrukcje kanalizacyjne są powszechnie spotykane na terenie Starego Miasta i zamku w Bielsku.
W centralnej części dziedzińca południowego istniał ceglany zbiornik wodny o wymiarach 4,4×3,2 m zasilany przez żeliwną rurę wodociągu miejskiego. Zbiornik prawdopodobnie stanowi pozostałość po pompie – fontannie, która pierwotnie zainstalowana była na cembrowinie studni kamiennej.
– W 1891 roku zlikwidowano studnię, budując tuż obok niej zbiornik zasilający fontannę, po roku 1895 podłączono go do miejskiego systemu wodociągowego. Podobna sytuacja miała miejsce w przypadku młodszej partii podziemnego zbiornika wodnego na Rynku w Bielsku – piszą Bożena i Bogusław Chorążowie oraz Cezary Namirski.
W trakcie badań pozyskano kilka tysięcy artefaktów w postaci fragmentów naczyń glinianych, fajansowych, porcelanowych i kafli oraz mniej liczne fragmenty naczyń szklanych i przedmioty metalowe, w tym monety. Niewielki zbiór materiałów ceramicznych datowanych na XIV wiek odkryto m.in. w rejonie wjazdu do dawnej furty zamkowej zlokalizowanej w murze zamkowym od strony miasta. Ze średniowiecza pochodzą fragmenty ceramiki odsłonięte w wykopie kanalizacyjnym w pobliżu kaplicy.
Kafle z herbem Piastów
Archeologom udało się pozyskać i zrekonstruować całą formę dużego garnka, który nosi ślady XV-wiecznego pożaru. Prawdopodobnie z XV wiekiem należy wiązać dwa fragmenty naczynia ceramicznego odkrytego w fosie na głębokości 180 cm w pobliżu kaplicy. Są one zdobione pasmami stempelków i gwiazdek oraz listwą plastyczną z karbowaniem. Naczynie wewnątrz pokryte było miodową polewą.
Olśniewający skarb ze Starego Bielska. Tylko cud mógł go uratować od zniszczenia ZDJĘCIA i FILM
Ważną częścią znalezisk są fragmenty kafli piecowych. Najstarsze związane są z okresem późnego gotyku, a datowane prawdopodobnie na drugą połowę XV wieku i początek XVI wieku. Najliczniejszą grupę stanowią kafle renesansowe datowane na XVI wiek. Niektóre są bogato zdobione płytkami licowymi z wątkami dekoracyjnymi w postaci orła w koronie – herbu Piastów cieszyńskich oraz czteropolowej tarczy herbowej Piastów brzesko-legnickich.
Robert Kowal
Wszystkie ilustracje: reprodukcje zdjęć zamieszczonych w Bielsko-Bialskich Studiach Muzealnych VIII
8
0
0 komentarzy