Robert Kowal
Wraz z ocieplaniem się klimatu coraz częściej w miesiącach letnich temperatura w Bielsku-Białej przekracza 30 st. C. Na ulicach pojawiają się kurtyny wodne, w kilku miejscach uruchomiono publiczne zdroje. Mieszkańcy i przyjezdni zmęczeni upałem poszukują ochłody. Nie zanosi się jednak, aby śladem miast na południu Europy miała szybko powstać sieć ulicznych zdrojów z wodą do picia w rodzaju słynnych rzymskich „nasoni”. To ciekawe, bo Bielsko-Biała stoi na licznych strumieniach i potokach.
Szczegółowych informacji dotyczących cieków wodnych znajdujących się w granicach Bielska-Białej dostarcza książka pt. Wodociągi i kanalizacja w Bielsku-Białej. W 120. rocznicę uruchomienia wodociągu w Bielsku-Białej (1895-2015). To kopalnia wiadomości o wodzie i jej publicznych ujęciach wydana przez spółkę Aqua.
Własność: W.Ćwikowska
Niemal zupełnie zapomniane
Jednym z autorów opracowania jest bielski historyk Piotr Kenig, który informuje, że dzisiejsza naturalna sieć hydrograficzna na terenie miasta nie uległa w zasadzie dużym zmianom w porównaniu do stanu sprzed wieków. Tylko w centrum kilka mniejszych cieków wodnych wyschło lub zostało skanalizowanych i „niemal zupełnie zapomnianych”.
Królową bielsko-bialskich wód jest rzeka Biała z głównym źródłem na północno-wschodnim stoku Klimczoka na wysokości ok. 950 m n.p.m. Białą zasilają liczne dopływy. Do ważniejszych przed ponad stu laty zaliczano m.in. potoki Niemiecki, Olszówka, Folwarku Wilhelma, Kamieniecki, Sikornik, Starobielski i Niper oraz Skleniec, Straconka, Niwka, Krzywa i Kromparek.
Własność: M.Malczewska
Np. Potok Niemiecki o długości ok. 2 km z początkiem w Mikuszowicach Śląskich płynie wzdłuż ulic Modrej i Bystrzańskiej, wpadając do Białej opodal kościoła św. Barbary. Potok Olszówka o długości ok. 5,5 km zasila Białą na granicy Mikuszowic Śląskich i Kamienicy, a Potok Starobielski (ok. 6 km) bierze początek w okolicach obecnych osiedli Polskich Skrzydeł, Wojska Polskiego i Kopernika.
Basen z figurą Jurka z widelcem
– Poniżej kościoła pw. św. Stanisława dołącza do niego spływający od strony obecnej Hulanki tzw. Potok Księżej Doliny, a nieco dalej północna odnoga, płynąca wzdłuż wsi Stare Bielsko, równolegle do ul. Sobieskiego. Potok wpada do Białej na terenie Komorowic Śląskich – czytamy w opracowaniu wydanym przez spółkę Aqua.
Straconka o długości ok. 6,5 km wpada do Białej na granicy Leszczyn i Mikuszowic Krakowskich. Na płynąca przez Lipnik i Białą Niwkę (ok. 6,5 km) składa się co najmniej 11 potoków wypływających spod grzbietu Czupla i Gaików. Większość z nich spływa w obszarze pomiędzy ulicami ks. Brzóski i Polną. Najdłuższy jest potok z początkiem powyżej amfiteatru w Lipniku. W dolnym biegu Niwka przepływa przez Białą i wpada do rzeki Białej przy głównym moście przy ul. 11 Listopada. Jest też rzeka Wapienica przepływająca w zachodniej części Bielska-Białej.
Powyższe bogactwo wykorzystywano do zaopatrzenia mieszkańców w wodę. Od wieków na bielskim rynku funkcjonowała studnia, najpierw z cembrowiną drewnianą, a później kamienną. Według źródeł historycznych z przełomu XVIII i XIX wieku, na placu znajdowała się fontanna i pompa. W kolejnych latach pod płytą rynku zbudowano kamienny zbiornik wodny, nad którym ulokowano otwarty basen ozdobiony figurą Neptuna z trójzębem, czyli popularnego Jurka z widelcem. W północnej ścianie komory na głębokości 1,8 m poniżej współczesnego poziomu płyty znajdował się otwór, przez który doprowadzona była instalacja wodociągu zasilającego.
Idealna woda dla browarów
– Najbardziej wydajne studnie znajdowały się na terenie Górnego Przedmieścia, wykorzystano je do zbudowania lokalnego wodociągu, doprowadzającego wodę do centrum miasta – pisze Piotr Kenig. Wodociąg zasilany był wodą z kilku studni znajdujących się na terenie szpitala przy ul. Wyspiańskiego, w pobliżu zagłębienia terenu, skąd wypływał potok Niper. Rurociąg prowadzący wzdłuż ul. Sobieskiego dostarczał wodę do browaru miejskiego w budynku przy zbiegu ulic Celnej, Piwowarskiej i Waryńskiego.
Inny lokalny wodociąg na Górnym Przedmieściu dostarczał wodę do browaru przy ul. Cieszyńskiej. W połączeniu z rurociągiem działały studnie z pompownią. Studnia znajdowała się m.in. przy tzw. Krzywym Mostku (Cieszyńska/Lompy oraz prawdopodobnie na placu św. Mikołaja. Studnia publiczna zlokalizowana była również na placu Chrobrego.
Własność: Wojciech Kominiak
Z archiwalnej prasy wiemy, że pod koniec XIX wieku studnie publiczne ulokowane były m.in. na tzw. Starym Rynku (obecnie Wojska Polskiego), na dziedzińcu szkół ewangelickich oraz na placu Deskowym (Opatrzności Bożej). Pamiątką po zdrojach publicznych były szalety, które niedawno zasypano w związku z przebudową placu Wojska Polskiego.
Dystrybutory ze złotym przyciskiem
Czy współcześnie można wykorzystać podziemne zasoby wody do zasilania ulicznych kranów dostarczających przechodniom ochłody w upalne dni? Piotr Kenig w rozmowie z witajbielsko.pl twierdzi, że nie. Woda przeznaczona do spożycia przez człowieka musi być krystalicznie czysta, a taką na terenie Bielska-Białej dostarcza infrastruktura spółki Aqua.
Własność: Piotr Kenig
Spółka zainstalowała dotąd trzy dystrybutory uliczne ze złotym przyciskiem do pobierania wody. Ich lokalizacja ustalona została w uzgodnieniu z urzędem miejskim. Są to centralne punkty miasta – plac Ratuszowy obok wejścia do ratusza, ul. 11 Listopada obok pomnika Reksia oraz Stary Rynek.
Bielskie przedsiębiorstwo ocenia, że lokalizacje zdrojów spełniają oczekiwania mieszkańców oraz turystów. Jeśli w przyszłości będą zgłaszane wnioski w sprawie montażu dodatkowych ujęć, zostaną rozpatrzone w porozumieniu z przedstawicielami urzędu miejskiego – zapewnia Aqua.
Własność: M.Malczewska
Arkadiusz Kocot, prezes spółki Aqua, nie wyklucza montażu kolejnych zdrojów publicznych, ale obecnie zadanie takie nie jest ujęte w zatwierdzonych planach inwestycyjnych spółki. Prezes wyjaśnia, że zdrój uliczny powinien być zamontowany w lokalizacji, która zapewnia bieżący odbiór wody, co zapobiega jej starzeniu, czyli pogorszeniu jakości. Dlatego ewentualna rozbudowa sieci w przyszłości musi być ograniczona do centrum miasta. Ze względu na niskie temperatury od jesieni do wiosny nie planuje się montażu całorocznych zdrojów ulicznych.
Delikatna bryza w trzech lokalizacjach
Podobna sprawa z kurtynami wodnymi uruchamianymi w okresie letnim, gdy temperatura powietrza wzrasta powyżej 25 st. C. Delikatna bryza wodna dostępna jest teraz na placu Wojska Polskiego od strony ul. 11 Listopada, na placu Ratuszowym oraz w rejonie lotniska przy ul. Zwardońskiej. – Jeżeli będzie takie zapotrzebowanie, spółka rozważy montaż kurtyn wodnych w innych lokalizacjach miasta – deklaruje prezes Arkadiusz Kocot.
Przedsiębiorstwo nie planuje jednak wykorzystywać naturalnych cieków wodnych znajdujących się na lub pod terenem miasta w ewentualnej rozbudowie zdrojów ulicznych. Publiczne ujęcia zasilane są wodą z sieci wodociągowej spółki Aqua, a woda pitna musi spełniać wysokie wymagania jakościowe określone w rozporządzeniu Ministra Zdrowia – słyszymy.
Robert Kowal
Zdjęcia: „Bielsko-Biała i okolice na dawnej pocztówce”, Urząd Miejski w Bielsku-Białej oraz własne
4
0
0 komentarzy