Prapradziadek cudem odnaleziony w kalendarzu. Niesłychana historia rodzinna pewnego bielszczanina ZDJĘCIA

paź 15, 2026Ludzie, Miasto

Robert Kowal

Bielsko-Biała jest miastem znanym, ale nie całkiem odkrytym. Złożone dzieje dwumiasta dostarczają lokalnym historykom i pasjonatom ciekawych informacji źródłowych do kolejnych książek i publikacji. Z wydarzeniami rangi historycznej splatają się losy konkretnych osób, czasem naszych krewnych czy nieżyjących już sąsiadów, o czym przekonał się dr Grzegorz Pacek, bielszczanin, który przy okazji Tygodnia ze Stojałowskim odkrył ślady swojej rodziny z XIX wieku. Urzekła nas ta historia!

Grzegorz Pacek, to bielski prawnik, który pomaga w organizacji Tygodnia ze Stojałowskim, wydarzenia edukacyjno-historycznego mającego przybliżyć bielszczanom postać zmarłego przed 115 laty ks. Stanisława Stojałowskiego. Jak wiadomo, jego imię nosi jedna z głównych ulic Bielska-Białej.

Dewastacja domu przy Blichowej

W 1902 roku Stojałowski kupił parterowy domek z ogrodem przy ul. Blichowej 40 w Bielsku (obecnie Partyzantów) i przeniósł do niego redakcję swoich wydawnictw. Uruchomienie polskiej placówki oburzyło lokalnych Niemców, włącznie z władzami miasta. W noc przed uroczystością otwarcia Domu Polskiego niemiecka młodzież podburzona przez nauczycieli powybijała kamieniami szyby w oknach budynku.

Obchody poświęcenia Domu Polskiego rozpoczęła msza w kościele parafialnym w Bielsku, o czym szczegółowo pisze portal Projekt Bielsko-Biała. Po mszy wychodzący z kościoła Stojałowski został obrzucony kamieniami i zgniłymi jajkami przez niemieckich chuliganów. Zdarzenie to nie zakłóciło jednak uroczystości i prawie dwutysięczny tłum przemaszerował pod budynek Domu Polskiego.

Dom Polski był miejscem, które zrzeszało polskie organizacje polityczne i kulturalne. Głównym celem jego działalności było rozbudzenie świadomości narodowej wśród Polaków zamieszkujących w Bielsku. Ośrodek działał do 1939. Do jego ostatecznej likwidacji doszło w 1952, kiedy Urząd Bezpieczeństwa zamknął lokal. W 1974 budynki wyburzono w związku z poszerzaniem ul. Partyzantów. Obecnie w tym miejscu stoi pomnik przypominający o istnieniu Domu Polskiego.

Rodzinne odkrycie w archiwum

Osoba i praca Stojałowskiego mocno wpisały się w historię naszego miasta i regionu. W żadnej książce czy podręczniku nie odnajdziecie jednak osobistych emocji, które przeżywał dr Pacek przy okazji lektury archiwalnych dokumentów. Oprócz „Wieńca” i „Pszczółki”, o których dzieci uczą się w szkołach, ksiądz wydawał ok. 20 innych tytułów kierowanych do różnych adresatów, w tym chłopów, robotników, kobiet, księży czy inteligencji.

Jednym z tych wydawnictw był kalendarz kolportowany wśród prenumeratorów. – Przeglądając rocznik 1896, wpisałem w wyszukiwarkę „Pacek” i… nagle pośród darczyńców pokazał mi się niejaki Szczepan Pacek z Mikuszowic – nie kryje radości nasz rozmówca. – Nie wiem, co mnie tknęło, nie miałem żadnej wiedzy ani przeczuć. To był najpewniej mój prapradziadek! Tak właśnie miał na imię mój antenat, który mieszkał w Mikuszowicach, podobnie jak jego syn Józef urodzony w 1891 roku – dodaje prawnik.

W roku wydania kalendarza Szczepan był już dorosłym mężczyzną, który jak najbardziej mógł czytać prasę Stojałowskiego. Dla dra Packa było to zupełne zaskoczenie. Nie tylko dlatego, że w dokumentach archiwalnych odnalazł ślady swojej rodziny, swoich przodków, ale stało się to przy okazji pracy o Stojałowskim, którego jego praprzodek, jak się okazuje, czytywał i wspierał.

Piękna historia patriotyczna

Podobnym zrządzeniem losu Grzegorz Pacek uczestniczył niedawno w premierze książki Łukasza Gieruszczaka pt. „Larischowie. Historie z Osieka, Bulowic i innych miejsc” w pałacu w Bulowicach. Publikacja opowiada dzieje rodziny Larisch Gross und Nimsdorf, która pod koniec XVIII wieku osiedliła się w Osieku, a następnie związała swoje losy z Bulowicami. – Mimo pewnej wiedzy na temat tej rodziny, spotkanie było dla mnie mocno odkrywcze – podkreśla bielszczanin.

Larischowie, choć początkowo byli rodziną niemieckojęzyczną, przez lata bardzo się spolonizowali, stając się polskimi patriotami. W czasie II wojny światowej dwaj przedstawiciele rodu odmówili podpisania volkslisty, za co zostali wysłani do obozów koncentracyjnych w Dachau i Mauthausen.  

W książce Gieruszczaka znaleźć można słowa jednego z najbliższych współpracowników ks. Stojałowskiego, Ludwika Dobii, który pisał o „polskim magnacie p. baronie Larisch”, że był „przez okolicznych włościan lubiany i na rękach noszony”, a wraz ze swoją małżonką, „odznaczającą się anielską dobrocią”, prowadził „dostojny dom polski”.

Stojałowski by się ucieszył

– Taka to laurka od stojałowszczyka, ale w pełni zgodna z prawdą – przekonuje dr Pacek. – Kończąc te opowieści, można chyba stwierdzić, że Stojałowski by się ucieszył, widząc, że po latach udało się w pełni wprowadzić w życie jego maksymę „Z szlachtą polską, polski lud”.

Zachęcamy Czytelników do odkrywania dziejów swoich rodzin, a przez to historii Bielska i Białej splecionej z osobistymi relacjami mieszkańców dwumiasta. Niewykluczone, że pomocna w tym będzie lektura archiwalnych publikacji wydawanych przez Stanisława Stojałowskiego. Może uda się Wam odtworzyć fakty z końca XIX wieku, jak w przypadku bielskiego prawnika, a może jeszcze starsze?

Robert Kowal

Zdjęcia archiwalne: Projekt Bielsko-Biała

Udostępnij
Lubię to 7
Nie lubię tego 0

0 komentarzy

Wyślij komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *