Nagość w bardzo dobrym smaku. Para kochanków w miłosnym uścisku w pobliżu bielskiego ratusza WYWIAD

paź 28, 2026Ludzie, Miasto

Z Lidią Sztwiertnią, rzeźbiarką, autorką kilkuset rzeźb, statuetek i portretów z brązu, w tym pomników osadzonych w przestrzeni Bielska-Białej rozmawia Robert Kowal

Gdy oglądam Pani dorobek artystyczny począwszy od dyplomu w 1980 roku na ASP w Warszawie, trudno mi oprzeć się wrażeniu, że jest Pani osobą niezwykle pracowitą i kreatywną. Liczyła Pani kiedyś swoje rzeźby?

– Nigdy tego regularnie nie spisywałam, ale tak mniej więcej jest ich ok. 300. W tej liczbie są realizacje, w których czasami zmieniałam jakiś element, ale traktuję je jako jeden pomysł.

Autoportret z głową w szczurach

Gdybyśmy mieli ów dorobek jakoś usystematyzować, to czy jest coś z czego jest Pani szczególnie dumna, bo otrzymała za tę pracę ważne nagrody lub mnóstwo pieniędzy?  A może bardziej ceni Pani wartości emocjonalne związane z dziełem?

– Emocjonalne chyba. Uważam siebie za dobrego portrecistę. Robię portret nie tylko dlatego, by odpowiadał wyglądowi człowieka, lecz staram się poprzez drobiazgi włączyć elementy, które coś więcej opowiedzą o tej osobie. Ważny jest dla mnie portret Chrisa Farlowe’a, znanego m.in. z nagrań z zespołem Colosseum. Zrobiłam też kilka autoportretów świadczących o moim poczuciu humoru i dystansie do siebie, np. autoportret z głową w szczurach czy w świńskim futrze.

„Pierwszy raz w życiu zrobiłam rzeźbę wywiedzioną z negatywnych emocji” – napisała Pani na Facebooku w 2016 roku. To był autoportret. Lubi Pani rzeźbić radość, miłość i szczęście, a smutek, śmierć i biedę to już nie?

– Tak, zdecydowanie lubię pozytywne emocje. Staram się atrakcyjnie pokazać Dobro. Moją ulubioną formą są anioły, ale nie jako przedstawienie o charakterze religijnym. Aniołem może być wszystko, nawet szczur, jeśli wiąże się z czymś pozytywnym.

Anioły są najczęściej nagie

Pani anioły są najczęściej nagie.

– Kiedyś rozmawiałam na ten temat z ks. dr. Henrykiem Pyką, który kierował wtedy Muzeum Archidiecezjalnym w Katowicach. Ksiądz rozumiał ideę moich nagich rzeźb. Chętnie nawet widziałby je w kościele, gdyż nigdy nie przekraczają granicy erotyki, już nie mówiąc o wulgarności, ale obawiał się reakcji starszych parafianek (śmiech).

Lubi Pani rzeźbić nagich facetów?

– Wyrzeźbiony mężczyzna w ubraniu wygląda głupio. Zrobiłam w garniturze tylko Alfreda Nobla, to jego jedyny pomnik w Polsce. Wprawdzie święty Jerzy w Jasienicy jest w zbroi, ale reszta to faktycznie golas. No bo w sumie każdy fragment ubrania by coś sugerował.

Nagich kobiet Pani unika?

– Mam zupełnie inny stosunek do męskiego i do damskiego ciała. Męskie jest dużo ciekawsze rzeźbiarsko. Już pomijam emocje, które chcąc nie chcąc wiążą się z tym ciałem.

W uścisku zetknęli się ze sobą

Jest Pani m.in. twórczynią statuetek Aniołów Jazzowych oraz Dedali wręczanych co roku najlepszym firmom w regionie, a także kilku rzeźb stojących w przestrzeni Bielska-Białej. Te ostatnie są ubrane.

– Mojego autorstwa są ławeczka z amorkami oraz pomnik Marii Koterbskiej przy Teatrze Polskim, dwie kompozycje rzeźbiarskie na szlaku „Bajkowe Bielsko-Biała” oraz popiersie Karola Franciszka Pollaka, wybitnego inżyniera, wynalazcy i pioniera elektrotechniki, powstające na zamówienie SEP.

W pobliżu ratusza trwają obecnie przygotowania do postawienia kolejnej rzeźby Lidii Sztwiertni, tym razem symbolizującej połączenie Bielska i Białej w 1951 roku. Postaci pana i pani na postumencie będą nagie.

– Tę rzeźbę wymyśliłam jeszcze za czasów prezydentury Jacka Krywulta, ale wiedziałam, że nie cierpi moich nagości, dlatego o większej formie mogę zapomnieć. Miniaturę miałam w zasobach, pokazywałam na wystawach. Chyba nawet ktoś zamówił u mnie replikę. Praca przedstawia nasze miasto jako parę kochanków, którzy w uścisku zetknęli się ze sobą.

Podwyżka kosztów realizacji pomnika

W miłosnym splocie. Tak się dziś mówi?

– On ma w ręce trzy lilie jak w herbie Bielska, a ona dwie róże jak w herbie Białej. Najprostsza forma i do tego bardzo grzeczna. Spotkanie, dotknięcie, patrzenie sobie w oczy… Wydaje mi się, to bardzo dobrze obrazuje nasze miasto.

Jak to jest z rzeźbami dla samorządu bielskiego? Wygrywała pani konkursy czy zgłaszał się urzędnik i zamawiał?

– Różnie bywało. Jeżeli chodzi o postaci bajkowe, to się do mnie zwrócono. W przypadku Bielska i Białej wystąpiłam z pytaniem, czy miasto byłoby zainteresowane realizacją mojej rzeźby. Cały czas miałam nadzieję, że powstanie w dużym formacie. Cieszę się, że władze miasta przystały na moją propozycję i pomnik powstanie w pobliżu ratusza.  

W Bielsku-Białej zrobiło się teraz głośno o kosztach realizacji pomnika. Podobno są dużo większe niż pierwotnie zakładano?

– Koszt odlewu dużej formy w brązie i posadowienia pomnika na postumencie jest dużo, dużo wyższy niż moje honorarium, na które pracowałam przez wiele miesięcy. Ja swoją rzeźbę w dużym formacie ukończyłam w grudniu ub. roku i jestem już rozliczona. Trzeba jednak wiedzieć, że w ciągu ostatnich  paru miesięcy wszystko podrożało. Dużo wyższe są koszty odlewu w brązie czy energii, bo trzeba wypalić formy woskowe i roztopić metal. Używa się drogiego gipsu do robienia form odlewniczych.

Żaden z moich kolegów ze studiów nie pracuje w brązie, bo mówią, że ich na to nie stać. Jeden pracuje w drewnie, inny w kamieniu. Jesteśmy ostatnim chyba pokoleniem artystów, które to potrafi.

Bielsko z posturą koszykarza

Dlaczego rzeźba stanie akurat koło ratusza?

– Chciałam, aby była blisko rzeki, bo Biała zawsze dzieliła. Bielsko było co prawda bogatsze, ale takiego ratusza, jak w Białej nigdy nie miało. Ten monumentalny budynek jest obecnie symbolem całego miasta.

Kiedy nastąpi odsłonięcie pomnika przy ratuszu?  

– Jest plan, aby nastąpiło to do końca listopada, ale z tego co słyszę, są komplikacje. Postument będzie wykonany z eleganckiego betonu, który wygląda jak piaskowiec. Rzeźby z brązu staną na cokoliku również z brązu, na którym jest napis „Bielsko i Biała”. Postać mężczyzny ma ok. 2,20 m wysokości, kobieta jest trochę niższa. Pomnik wydaje się duży, ale to wrażenie w przestrzeni parku zginie.

Może uda się zrobić pomnik

Na koniec zapytam, co chciałaby Pani jeszcze w Bielsku-Białej wyrzeźbić?

– Ale mnie Pan zaskoczył. Mam w głowie pomysł wyrzeźbienia grupy włókniarek. Może to będzie moja ostatnia rzeźba na własny użytek. Z czasów, gdy byłam nastolatką pamiętam młode robotnice, w tym wiele ciężarnych, które wychodziły z fabryk na ulice przesiąknięte dźwiękiem krosien.

Pamiętam smutne kobiety ubrane w bezrękawniki uszyte prawdopodobnie z resztek garniturowej tkaniny, które dostawały w zakładzie. Karczek, kontrafałda z przodu, żeby się ciężarny brzuch zmieścił. To przykre wspomnienie.

Chciałaby Pani postawić tę rzeźbę w salonie czy myśli o posadowieniu w jakiejś przestrzeni?

– Na razie to będzie mały format. Może w przyszłości uda się zrobić pomnik.

Dziękuję za rozmowę.

Rozmawiał: Robert Kowal

Na zdjęciu tytułowym: Lidia Sztwiertnia z Romanem Franklem, synem Marii Koterbskiej, na odsłonięciu pomnika przed Teatrem Polskim

Udostępnij
Lubię to 3
Nie lubię tego 1

0 komentarzy

Wyślij komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *